Roodvonk

Roodvonk
Internationale classificatie (ICD) A38

Basis

Roodvonk is een ziekte die door streptokokken wordt veroorzaakt en behoort dus tot de bacteriële infectieziekten. Aangezien deze ziekte zich meestal in de kinderjaren voordoet, wordt vaak aangenomen dat roodvonk, net als andere kinderziekten, niet opnieuw kan worden opgelopen. Het is echter goed te weten dat roodvonk door verschillende subtypes van streptokokken kan worden veroorzaakt en dat dus meerdere ziektegevallen mogelijk zijn.

De symptomen van roodvonk zijn onder meer een typische rode huiduitslag, een frambooskleurige tong en een etterende ontsteking van de amandelen. Deze symptomen worden veroorzaakt door een bacterieel toxine dat door streptokokken wordt geproduceerd.

De leeftijdspiek van deze infectieziekte ligt bij kinderen in de kleuter- en schoolleeftijd, maar ook volwassenen kunnen worden getroffen. Het kan gebeuren dat pasgeborenen vóór de geboorte speciale antilichamen van hun moeder krijgen, die hen de eerste drie maanden beschermen tegen besmetting met de ziekteverwekker.

Er wordt vaak geconstateerd dat roodvonk epidemisch voorkomt in kleuterscholen, scholen of andere gemeenschapsvoorzieningen, omdat veel onbeschermde mensen hier zeer gemakkelijk kunnen worden besmet. De ziekte komt vooral tussen oktober en maart voor. Bij sommige mensen wordt het slijmvlies van de keel gekoloniseerd met roodvonkpathogenen zonder dat de ziekte bij hen uitbreekt. Het is dus soms mogelijk de bacterie bij zich te dragen zonder roodvonk te krijgen.

Oorzaken

Roodvonk wordt veroorzaakt door streptokokken, meer bepaald door het subtype groep A. Zoals typisch is voor cocci, zien de streptococcen er bolvormig uit en rangschikken zij zich in ketens of in paren. De ziekte wordt overgedragen door middel van kleine druppeltjes via de luchtwegen, zoals bij niezen of praten. Soms kun je ook besmet worden door een uitstrijkje, dus via besmette voorwerpen. De incubatietijd, d.w.z. de tijd tussen de besmetting en het verschijnen van de symptomen, bedraagt twee tot vier dagen. De duur van de besmettelijkheid hangt af van de vraag of men al dan niet met antibiotica wordt behandeld. Met de juiste medicamenteuze behandeling is er slechts gedurende twee tot drie dagen infectiegevaar, zonder therapie gedurende drie tot vier weken.

Symptomen

Scharlaken koorts wordt gekenmerkt door een vrij typische symptomatologie, die niet in alle, maar wel in vele gevallen voorkomt.

- Plotseling optredende keelpijn met slikproblemen, koorts en hoofdpijn zijn kenmerkend voor het begin van de ziekte.

- Bij het bekijken van de keel is vaak een rode verkleuring van de keelholte te zien. Ook de amandelen zijn vaak aangetast, wat te herkennen is aan een etterende ontsteking.

- Soms klagen de getroffenen ook over buikpijn, misselijkheid en overgeven.

- Bovendien is er in veel gevallen sprake van zwelling van de lymfeklieren in het halsgebied.

- Een zeer karakteristiek kenmerk van roodvonk is de tong, die aanvankelijk een wit laagje heeft en na enkele dagen verandert in een donkerrode frambozentong.

- Enkele dagen na het begin van de symptomen ontstaat vaak huiduitslag die meestal begint in de oksels, op de borst of in de liesstreek en zich van daaruit over het lichaam verspreidt. Ook het gezicht wordt meestal door de uitslag aangetast, en het gebied rond de mond, dat meestal wordt weggelaten, kan er erg bleek uitzien in vergelijking met de rode wangen. Zelfs bij milde vormen van de huiduitslag kunnen patiënten ernstig ziek zijn.

- Na drie tot vijf dagen trekt de uitslag weg met afschilfering van de huid, wat tot acht weken kan duren.

Een van de complicaties van roodvonk is reumatische koorts. Deze ziekte, die schade aan het hart en de nieren kan veroorzaken, en gewrichtspijn

Diagnose

De diagnose roodvonk wordt gesteld op basis van de symptomen en de medische voorgeschiedenis in combinatie met een keelswab. Het uitstrijkje, dat onder de microscoop wordt bekeken, is bijzonder belangrijk voor atypische klinische beelden.

Bovendien kan het bloed worden onderzocht op speciale toxines of antilichamen. Zo kan bijvoorbeeld de zogenaamde ASLO-titer worden bepaald: er worden antilichamen tegen het bacteriële streptolysine O opgespoord. Dit is een enzym dat de bloedcellen kan doen oplossen. Bovendien kunnen antilichamen tegen DNAse, een enzym dat streptokokken helpt zich te vermenigvuldigen, worden opgespoord. Vooral in het begin van de infectie kan een sterke toename van deze antilichamen in het bloed worden waargenomen.

De antilichaamconcentraties worden over het algemeen niet bij elk geval van roodvonk bepaald, maar veeleer om onduidelijke klinische beelden op te helderen of om het gecompliceerde verloop van de ziekte te volgen.

Therapie

Medicatie

Het is belangrijk roodvonk met antibiotica te behandelen, anders kan het leiden tot reumatische koorts en schade aan het hart, de nieren of de gewrichten. Normaal wordt het gebruik van penicilline of verwante antibiotica aanbevolen, die gedurende ten minste tien dagen moeten worden ingenomen. Indien de patiënt allergisch is voor penicilline, kunnen andere antibiotica worden gebruikt:

- Erytromycine (macroliden)

- Cefalosporines

- Amoxicilline + clavulaanzuur (Augmentin)

Na ongeveer veertien dagen moet de arts opnieuw worden geraadpleegd om na te gaan of de ziekte genezen is of dat er een risico op secundaire ziekten bestaat.

Verdere aanbevelingen

Het is sterk aan te raden zo snel mogelijk een arts te raadplegen als u de typische symptomen van koorts, keelpijn en huiduitslag heeft. Om het verloop van de ziekte positief te beïnvloeden, zijn rust en bedrust aan te bevelen. Koorts kan worden behandeld met medicijnen, bijvoorbeeld paracetamol. Als het moeilijk is om te slikken, kunnen warme dranken zoals thee of vloeibaar voedsel in de vorm van soepen pijnstillend werken.

U moet er ook voor zorgen dat u voldoende vloeistoffen drinkt (2 liter per dag). Als u koorts heeft, moet u nog meer vocht drinken in de vorm van thee of water.

Voorspelling

Roodvonk is een goed behandelbare ziekte die een goed beloop heeft als zij snel en efficiënt wordt behandeld. De symptomen verdwijnen na een paar dagen als antibiotica worden genomen, en complicaties zijn ook zeldzaam.

Indien een roodvonkpatiënt echter niet op tijd of onvoldoende wordt behandeld, kunnen zich na enkele weken ziekten ontwikkelen, bij voorkeur van het hart en de nieren. Ook de gewrichten of de hersenen kunnen door deze secundaire ziekten worden aangetast:

- Bij reumatische endocarditis of myocarditis leidt een auto-immuunreactie tot een ontsteking van het hart. Ook de hartkleppen kunnen worden aangetast, wat vervolgens kan leiden tot hartklepafwijkingen.

- In het verloop van acute glomerulonefritis kunnen de nieren beschadigd raken, wat kan leiden tot nierfalen en dus tot dialyse of orgaantransplantatie.

- Bij lichte chorea, of chorea Sydenham, treden ongecontroleerde, buitensporige bewegingen op als gevolg van een beschadiging in de hersenen.

Een ernstige vorm van roodvonk is toxische roodvonk, die zeer hoge koorts kan veroorzaken met een verminderd bewustzijn, spierkrampen en bloedingen. In het ergste geval kan deze vorm van roodvonk ook leiden tot een shock van de bloedsomloop en vervolgens tot de dood.

Preventie

Als mensen het risico lopen met de roodvonkpathogeen te worden besmet, kan het profylactisch innemen van penicilline het uitbreken van de ziekte voorkomen. Deze voorzorgsmaatregel wordt bijvoorbeeld aanbevolen voor mensen die in nutsbedrijven of scholen werken, als er zich op de werkplek vaak gevallen van de ziekte voordoen. Als er na twee dagen na het begin van de profylaxe geen symptomen zijn, wordt niet meer verwacht dat de ziekte optreedt.

Zelfs in het geval van een uitbraak van de infectie moet tijdig met een antibioticumkuur worden begonnen om eventuele gevolgschade tegen te gaan. Omdat roodvonk besmettelijk is, is het raadzaam voorzichtig te zijn wanneer men in contact komt met besmette personen en ervoor te zorgen dat de handen regelmatig worden gewassen.

Medicijnen

Zoek hier onze uitgebreide database van medicijnen van A-Z, met effecten en ingrediënten.

Stoffen

Alle werkzame stoffen met hun toepassing, chemische samenstelling en medicijnen waarin ze zijn opgenomen.

Ziekten

Oorzaken, symptomen en behandelingsmogelijkheden voor veel voorkomende ziekten en verwondingen.

De getoonde inhoud komt niet in de plaats van de oorspronkelijke bijsluiter van het geneesmiddel, met name wat betreft de dosering en de werking van de afzonderlijke producten. Wij kunnen niet aansprakelijk worden gesteld voor de juistheid van de gegevens, aangezien deze gedeeltelijk automatisch zijn omgezet. Voor diagnoses en andere gezondheidskwesties moet altijd een arts worden geraadpleegd. Meer informatie over dit onderwerp vindt u hier.